Door cycloon opgezweepte golven doen meeste schade

De tropische cycloon Luìs, die dinsdag grote schade aanrichtte op onder meer St Maarten, is een zeer krachtige orkaan met gemiddelde windsnelheden tot 220 kilometer en uitschieters in vlagen tot 270 kilometer per uur. Dergelijke orkaanwinden jagen het zeewater op tot niveaus van twee tot vijf meter boven normaal. Daarboven komen dan nog de golven van tien tot vijftig meter hoog, die veel meer nog dan de wind schade veroorzaken en slachtoffers maken.

Van onze weerkundig medewerker

Kees Floor

DE BILT

De laatste keer dat de Bovenwindse Eilanden te maken hadden met een tropische cycloon van deze sterkte, was in 1989; toen was de cycloon Hugo daar actief. Van vroeger jaren zijn uit deze eeuw slechts twee andere gevallen bekend van een vergelijkbare situatie; ze deden zich voor in 1960 en 1928. Minder actieve orkanen zijn in die regio minder zeldzaam.

Een onderzoeksvliegtuig dat op de cycloon af ging, constateerde een luchtdruk in de kern van 942 hPa. In eerdere gevallen zijn veel lagere drukwaarden gemeten; soms is de luchtdruk in de kern van een tropische cycloon zelfs minder dan 900 hPa.

De tropische cyclonen van het Caribische gebied, vaak ook aangeduid als hurricanes, ontstaan veelal uit buienclusters die zich boven Afrika of voor de Afrikaanse kust hebben gevormd. Ze drijven in de heersende oostelijke luchtstroming mee naar het westen. Als de omstandigheden in de bovenlucht gunstig zijn, kunnen ze zich ontwikkelen tot tropische depressies (hooguit windkracht 7), tropische stormen (windkracht 8 tot en met 11) of tropische orkanen, windkracht 12.

Het gebied waar ze tot ontwikkeling komen ligt tussen de 5de en 25ste breedtegraad. Dichter bij de evenaar is de afwijkende kracht van de aardrotatie (de kracht uit de wet van Buys Ballot) te klein om de spiraalvormige instroming van vochtige oceaanlucht te veroorzaken die zo kenmerkend is voor tropische cyclonen.

Verdere voorwaarde voor het ontstaan van dergelijke storingen is dat het zeewater een temperatuur moet hebben van 27 graden of hoger. Daardoor vormen de cyclonen van het Caribische gebied zich voornamelijk in augustus, september en oktober. Het gaat in die zone om gemiddeld acht tot tien hurricanes per jaar. De spreiding is echter groot; in 1933 traden 21 hurricanes op, in 1890 en 1914 slechts een.

De cyclonen volgen gewoonlijk een westelijke koers, over de eilanden van het Caribische gebied of daar tussen door naar het vasteland van Midden- Amerika of de Verenigde Staten. Eenmaal boven land aangekomen, neemt hun activiteit snel af; wel valt er dan nog vaak zeer veel regen, soms zelfs meer dan vijfhonderd millimeter op een dag. Uitgedoofde cyclonen die na een verblijf boven land opnieuw boven zee terechtkomen, kunnen daar reactiveren en weer opbloeien tot een echte orkaan.

Karakteristiek voor tropische cyclonen is de windstille, wolkenloze zone in het centrum: het zogeheten oog. Het oog van Luìs heeft een diameter van ongeveer zeventig kilometer. Om het oog heen bevindt zich als het ware een muur van stapelwolken, waaruit enorme hoeveelheden neerslag vallen.

De wolken ontstaan doordat de met orkaankracht spiraalvormig op het centrum van de cycloon aanstormende lucht zich een uitweg zoekt naar boven. De stijgsnelheid bedraagt vijftig tot honderd kilometer per uur. Aan de bovenzijde, op zo'n achttien kilometer hoogte, stroomt de lucht met bewolking weer spiraalsgewijs naar buiten, zodat zich aan de bovenzijde van de cycloon een kap van ijswolken bevindt.

Opstijgende bewegingen gaan in de atmosfeer bijna altijd gepaard met wolkenvorming. De bij de wolkenvorming vrijkomende warmte, de zogeheten condensatiewarmte, levert voor een belangrijk deel de energie om het stormgeweld in stand te houden. Deze energie is ongeveer even groot als die van een 'normale' depressie op onze breedte, maar is werkzaam in een kleiner gebied, zodat het geweld groter is.

Jarenlang werden tropische cyclonen aangeduid met meisjesnamen. Geruime tijd geleden hebben, na protesten van de Amerikaanse vrouwenbeweging, ook jongensnamen hun intrede gedaan. Om en om worden nu meisjes- en jongensnamen gebruikt; de beginletter schuift bij elke volgende cycloon steeds een positie op in het alfabet.

GRAPHIC: Orkaan Luis treft Bovenwindse eilanden